Amortisör ve Süspansiyon Arızalarını Anlamak

Aracımın süspansiyonuyla ilk ciddi sorunum, kaldırımdan inerken duyduğum tek bir "tak" sesiyle başladı. Sesi bir hafta boyunca görmezden geldim, çünkü araç hâlâ gidiyordu, direksiyon elimden kaçmıyordu. Sonra yağmurlu bir günde virajda arka tarafın hafifçe kaydığını fark ettim ve o an anladım ki süspansiyon arızaları "bir gün bozulan" şeyler değil, aylar boyunca sinsice kötüleşen şeyler. En sinir bozucu tarafı da bu: siz alıştığınız için farkı hissetmiyorsunuz.

Bu yazıda, kendi garajımda kriko, tekerlek demiri ve bir levyeyle yaptığım kontrolleri anlatacağım. Hiçbiri lift gerektirmiyor, hiçbiri özel alet istemiyor. Sadece dikkat istiyor.

Sorun tam olarak nedir?

Süspansiyon, arabayı yoldan yalıtan bir sistem değil; lastiği yola bastıran bir sistem. Bunu kavradığımda her şey yerine oturdu. Amortisör yayı sıkıştırmaz, yayın salınımını söndürür. Yay çukura girdiğinde enerjiyi depolar, amortisör o enerjiyi yağ ve valfler üzerinden ısıya çevirip yok eder. Amortisör bittiğinde yay serbest kalır, tekerlek yolun üzerinde zıplar ve zıpladığı her milisaniyede fren gücünüz ve yol tutuşunuz sıfırdır.

Yanında iki suçlu daha var: salıncak burçları (kauçuk yastıklar, titreşim yutar) ve rotiller (küresel mafsallar, tekerleğin dönmesini sağlar). Bu üçlü birbirinin arızasını taklit eder. Bu yüzden "amortisör aldım, ses geçmedi" hikâyeleri bu kadar yaygın.

Konuyla ilgili güncel seçenekler poliwin üzerinde toplanmış.

Amortisör arızası belirtileri

• Tümsekten sonra aracın bir kez daha yaylanması, oturmaması
• Frende ön kaputun aşırı dalması, gazda arkanın çökmesi
• Bozuk yolda direksiyonun titremesi, "yüzme" hissi
• Lastikte düzensiz, benekli aşınma (kepçeleme dediğimiz dalgalı izler)
• Amortisör gövdesinde yağ sızıntısı, ıslak toz tabakası
• Otoyolda rüzgârda aracın şeritte gezinmesi

Evde yapabileceğiniz üç test

1. Zıplama testi (5 dakika)

Aracın çamurluk üstüne iki elinizle bastırıp tüm ağırlığınızla birkaç kez bastırın, salınımı yakalayın ve bırakın. Sağlam bir amortisör aracı bir buçuk salınımda durdurur: yukarı çıkar, hafifçe iner ve oturur. İki, üç kez yaylanıyorsa o köşedeki amortisör bitmiştir. Dört köşeyi tek tek yapın ve karşılaştırın; en güvenilir bilgi köşeler arasındaki farktır.

Bu test yumuşak arızayı yakalamaz, dürüst olayım. Ama tamamen ölmüş bir amortisörü asla kaçırmaz.

2. Salıncak burcu kontrolü

Ön tekerleği havaya kaldırın, aracı takozlayın. Salıncağın gövdeye bağlandığı noktadaki kauçuk burca bakın: çatlak, ayrılmış, kauçuk metalden sıyrılmış mı? Sonra levyeyi salıncakla şasi arasına dayayıp hafif kaldırma hareketi yapın. Kauçuk esner, bu normal; ama metal metale vuran boşluk varsa burç bitmiştir. Bende ilk belirti, direksiyonu kilitten kilide çevirirken duyulan gıcırtıydı.

Daha geniş bir liste arayanlar poliiwin giriş sayfasından devam edebilir.

3. Rotil boşluğu kontrolü

Tekerlek havadayken lastiği saat 12 ve saat 6 konumundan tutup içe dışa sallayın. Boşluk varsa rotil veya alt salıncak rotili şüphelidir. Saat 3 ve 9'dan sallayınca boşluk çıkıyorsa suçlu genelde rot başı ya da direksiyon kutusudur. Ayırmanın kolay yolu: bir elinizi rotil bölgesine koyup diğer elle sallayın, tıkırtıyı parmağınızla hissedersiniz. Rotil lastiği yırtılmış ve gres akmışsa, o parça saatli bombadır; rotil kopması tekerleğin yatması demektir.

Belirtiye göre suçluyu ayırmak

Benim önerim

Sırayı şöyle kurdum ve işe yaradı: önce ucuz ve kolay olanı ekarte et. Lastik basınçları ve diş derinliğini kontrol etmeden süspansiyon teşhisine girmeyin; dengesiz basınç, süspansiyon arızasını birebir taklit eder. Sonra tekerlek bijonları ve porya boşluğuna bakın.

Parça değişiminde altın kural: amortisörler daima çift değişir. Sol öndeki bitmişse sağ öndeki de aynı yolu görmüştür; tek değiştirirseniz araç frende yana çeker. Arka ve ön aynı anda değişmek zorunda değil, ama aynı aksta asla tek gitmeyin.

Kendi yaptığım işler: rotil ve rot başı değişimi, arka amortisör değişimi (yayı ayrı olan tiplerde), burç muayenesi. Ustaya bıraktığım işler: ön ayak komple sökme ve yay presiyle sıkıştırma. Sıkıştırılmış bir helezon yay ciddi enerji taşır ve kötü bir presle boşalırsa telafisi yok