Kış ve Yaz Bakımı: Mevsim Geçiş Kontrol Listesi
Her yıl aynı hikâye: Kasım'ın ilk soğuk sabahında marşa basıyorum, motor "hır hır" diye biraz zorlanıyor, cam buğusu bir türlü açılmıyor ve sileceği çalıştırdığım anda lastik dudak camda tırmık gibi iz bırakıyor. O anda anlıyorum ki sonbaharı yine tembellikle geçirmişim. Aynısı yaz için de geçerli: Haziran'da klimayı açıp ılık hava üflemesini bekleyen ben oluyorum.
Yıllar içinde şunu öğrendim: aracın en çok zorlandığı iki dönem, mevsim geçişleri. Sıcaklık 20 derece bir aşağı bir yukarı oynadığında akü, lastik, kauçuk contalar, sıvılar — hepsi karakter değiştiriyor. Bu yüzden garaj defterime iki ayrı sayfa açtım: biri ekim-kasım için, diğeri nisan-mayıs için. Aşağıda o iki listeyi ve aralarındaki farkları anlatıyorum.
Sorun nerede: Mevsim geçişi neden bu kadar yıpratıcı?
Soğuk havada iki şey birden olur. Motor yağı kalınlaşır, yani ilk çalıştırmada yağ pompasının yağı her yere ulaştırması gecikir. Aynı anda akünün kimyasal kapasitesi düşer, yani tam marş gücüne en çok ihtiyaç duyduğunuz anda akü en zayıf halindedir. Zaten yorgun bir akü, ilk gerçek soğukta pes eder — sonbaharda hiçbir belirti vermemiş olsa bile.
Yazın tersi olur: Motor ve şanzıman ısıyı atmak için soğutma sistemine yüklenir. Antifrizi yıllardır değiştirmediyseniz koruyucu katkıları tükenmiştir; radyatör ve su pompası içten içe korozyona uğrar. Klimayı kışın hiç açmadıysanız kompresör keçeleri kurur, gaz yavaşça kaçar.
Ortak nokta ise lastik: Hava sıcaklığı her 10 derece düştüğünde lastik basıncı yaklaşık 0,1 bar azalır. Yani ekimde ayarladığınız basınç, ocakta düşük kalmıştır.
İki mevsimin kontrol listesi yan yana
| Bileşen | Kışa hazırlık (Ekim–Kasım) | Yaza hazırlık (Nisan–Mayıs) |
|---|---|---|
| Akü | Voltaj ölçümü (durgun halde 12,5 V altı şüpheli), kutup başı temizliği, gerekirse akıllı şarj cihazıyla tam şarj | Kutup başı kontrolü yeterli; kışın zorlanan akü yazın sinsice ölür, yine de ölçüm alın |
| Lastik | Kış lastiğine geçiş, diş derinliği en az 4 mm, basıncı soğuk havaya göre ayarla | Yaz lastiğine dönüş, diş derinliği en az 3 mm, yan yüzeylerde çatlak taraması |
| Silecek | Lastik dudak sertleşmişse değiştir, cam suyuna antifrizli tip koy | Güneşten kavrulmuş lastiği değiştir, normal cam suyu yeterli |
| Antifriz | Donma noktası ölçümü (–35 °C civarı hedef), seviye ve renk kontrolü | Kaynama koruması, hortum ve kelepçe sızdırma kontrolü, radyatör peteği temizliği |
| Klima | Buğu çözmek için haftada bir çalıştır, polen filtresini değiştir | Soğutma performansı testi, gaz kaçağı şüphesi varsa servis |
| Motor yağı | Soğuk çalıştırmayı kolaylaştıran düşük ilk sayı (0W/5W) tercih et | Üretici aralığındaysa değişiklik gerekmez |
| Fren | Balata kalınlığı, tuzlu yoldan sonra sık yıkama | Hidrolik nem oranı, uzun yol öncesi disk kontrolü |
Kendi yaptığım sıralama
Listeyi rastgele değil, "beni yolda bırakma ihtimali" sırasına göre uyguluyorum. Bir cumartesi sabahı, iki saatte hepsi biter:
- Akü. Multimetreyi kutuplara tutuyorum. Araç bir gece durduktan sonra 12,6 V görüyorsam gönlüm rahat. 12,3 V ve altıysa şarj cihazına bağlıyorum; şarjdan sonra da düşüyorsa akü artık ömrünü tamamlamış demektir. Takviye kablolarını bagajdan hiç çıkarmıyorum, çünkü en çok kışın işe yarıyorlar.
- Lastik. Diş derinliğini madeni parayla değil, ucuz bir derinlik ölçeriyle üç noktadan ölçüyorum: iç, orta, dış. Aralarında ciddi fark varsa sorun lastikte değil, rot ve balanstadır. Kış lastiklerini takarken ön-arka yer değişimini de aynı anda yapıp bir işi ikiye saymıyorum.
- Antifriz. Soğuk motorda genleşme deposunu bakıyorum. Sıvı bulanıksa, üzerinde yağlı film varsa ya da paslı bir renk aldıysa değişim zamanı. Basit bir refraktometreyle donma noktasını ölçmek bence en değerli 100 lira. "Su ekleyeyim, idare eder" dediğim bir kışın sonunda su pompasını değiştirmek zorunda kaldım; o dersi pahalı öğrendim.
- Silecek ve cam suyu. Lastiği tırnağımla bastırıp esnekliğine bakıyorum. Sertleşmiş, kenarları dişli hale gelmişse camı çizmeden atıyorum. Depoya mutlaka donmayan cam suyu koyuyorum — donmuş bir depo, pompayı da götürür.
- Filtreler. Polen filtresi kışın buğu ve koku sorununun yarısını çözüyor. Çoğu araçta torpido altından beş dakikada değişiyor; bu, kendi başına yapılacak işlerin en kolayı.
Yaz geçişinde en çok atlanan iki şey
Birincisi radyatör peteği. Kış boyunca yaprak, böcek ve çamur birikiyor; hava geçişi azalınca motor sıcaklığı yazın tırmanıyor. Alçak basınçlı suyla, peteği ezmeyecek şekilde arkadan öne doğru yıkamak yeterli.
İkincisi klima kokusu. Buharlaştırıcı üzerinde biriken nem bakteri üretir. Ben yolculuk bitmeden birkaç dakika önce klimayı kapatıp fanı